Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, em bé có bố chăm sóc từ thời thơ ấu, thường đạt các chỉ số về sức khoẻ, trí tuệ cao hơn.
Trong những năm gần đây, một số nghiên cứu đã tiết lộ sự thật thú vị, người bố tham gia nhiều hơn vào việc nuôi dạy con cái trong gia đình có xu hướng nổi bật hơn về phát triển trí tuệ, kỹ năng xã hội và thành tích trong tương lai. Khám phá này mở ra góc nhìn mới cho giáo dục gia đình hiện đại.
Trên thực tế, sự hiện diện tích cực của người bố mang đến cho trẻ những trải nghiệm khác biệt so với mẹ. Người bố thường khuyến khích trẻ khám phá, chấp nhận thử thách, đối mặt với rủi ro có kiểm soát và học cách giải quyết vấn đề. Những tương tác này giúp kích hoạt tư duy độc lập, khả năng tự điều chỉnh cảm xúc và tinh thần chủ động của trẻ.
Vì thế, giáo dục gia đình hiệu quả không phải là việc ai “gánh vác nhiều hơn”, mà là sự phối hợp hài hòa giữa bố và mẹ. Khi người bố chủ động tham gia, chơi cùng con, trò chuyện, đến định hướng giá trị sống, đứa trẻ sẽ được hưởng lợi từ một môi trường nuôi dưỡng toàn diện và bền vững hơn.
Trẻ có lợi thế về mặt phát triển trí tuệ
Một nghiên cứu theo dõi kéo dài 12 năm tại Đại học Harvard cho thấy, những đứa trẻ có mức độ gắn bó cao với bố đạt điểm trung bình cao hơn từ 7 - 12 điểm trong các bài kiểm tra IQ so với các bạn cùng trang lứa. Kết quả này có mối liên hệ chặt chẽ với cách tương tác rất đặc trưng của người bố trong quá trình nuôi dạy con.
Khác với cách chăm sóc thiên về bảo bọc của mẹ, nhiều người bố có xu hướng áp dụng giáo dục theo hướng khám phá, khuyến khích trẻ tự đặt câu hỏi, thử nghiệm và tìm lời giải cho những điều chưa biết. Trong quá trình chơi và học cùng con, bố thường tạo ra các tình huống mang tính thử thách vừa phải, buộc trẻ phải suy nghĩ, điều chỉnh chiến lược và rút ra kinh nghiệm.
Bên cạnh đó, các hoạt động bố hay tham gia cùng con như xếp khối, lắp ráp, giải câu đố, chơi trò vận động có luật… thường đòi hỏi khả năng tư duy không gian, suy luận logic và phối hợp tay – mắt. Những trải nghiệm này kích thích mạnh mẽ sự hình thành và kết nối của các mạng nơ-ron não, đặc biệt ở những vùng liên quan đến giải quyết vấn đề và tư duy trừu tượng.
Chính sự kết hợp giữa khám phá chủ động, thử sai an toàn và tư duy logic trong các tương tác hằng ngày đã tạo ra lợi thế nhận thức rõ rệt cho trẻ. Theo thời gian, những lợi thế này phản ánh ở điểm số IQ, thể hiện qua khả năng học tập độc lập, linh hoạt và bền bỉ hơn khi trẻ bước vào các giai đoạn phát triển tiếp theo.
Sự khác biệt về kỹ năng xã hội
Nghiên cứu đa văn hóa được công bố trên Tạp chí Phát triển Trẻ em cho thấy, những đứa trẻ được người bố tham gia tích cực vào quá trình nuôi dưỡng thường thể hiện khả năng điều chỉnh cảm xúc và giải quyết xung đột vượt trội hơn.
Kết quả này có liên quan mật thiết đến phong cách nuôi dạy khá đặc trưng của các ông bố – một kiểu “buông có kiểm soát”, cho phép trẻ trải nghiệm những va chạm xã hội thật và học cách tự điều chỉnh trong giới hạn an toàn.
Thay vì can thiệp ngay khi con gặp mâu thuẫn, nhiều người bố có xu hướng đứng lùi lại, quan sát và chỉ hỗ trợ khi cần thiết. Cách tiếp cận này tạo cơ hội để trẻ đối diện với thất vọng, tranh cãi hay cảm xúc tiêu cực, từ đó học cách kiềm chế, thương lượng và tìm giải pháp. Chính những “thất bại xã hội” nhỏ như vậy lại trở thành bài học quan trọng giúp trẻ xây dựng khả năng tự kiểm soát và phục hồi cảm xúc.
Dữ liệu nghiên cứu cũng cho thấy, những trẻ có trải nghiệm nuôi dưỡng như vậy thường hòa nhập tốt hơn trong môi trường tập thể ngay từ bậc mầm non, chủ động tham gia hoạt động nhóm và ít né tránh các tình huống xã hội. Đáng chú ý, nhóm trẻ này có nguy cơ phát triển các rối loạn liên quan đến hành vi và giao tiếp xã hội thấp hơn tới 43% khi bước vào tuổi vị thành niên.
Điều đó cho thấy, sự tham gia của người bố đóng vai trò nền tảng trong việc xây dựng sức khỏe tâm lý và năng lực xã hội bền vững cho trẻ trong suốt quá trình trưởng thành.
Tác động tích cực đến tinh thần phấn đấu của con
Đại học Oxford đã phân tích dữ liệu tăng trưởng của hơn 20.000 người trưởng thành và phát hiện rằng những người có nhiều thời gian gắn bó với bốa trong thời thơ ấu thường thăng tiến sự nghiệp nhanh hơn khoảng 23% và có mức thu nhập trung bình cao hơn 19% so với những người ít nhận được sự đồng hành này.
Theo các nhà nghiên cứu, lợi thế đó bắt nguồn từ phong cách tương tác đặc trưng của người bố, vốn chú trọng vào tư duy dựa trên quy tắc, định hướng mục tiêu và khả năng theo đuổi kết quả dài hạn.
Trong quá trình nuôi dạy con, nhiều người bố thường đặt ra mục tiêu rõ ràng, khuyến khích trẻ kiên trì hoàn thành nhiệm vụ, chấp nhận thử thách và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Những trải nghiệm này dần hình thành ở trẻ khả năng lập kế hoạch, tư duy chiến lược và tinh thần cạnh tranh lành mạnh.
Đặc biệt đáng chú ý, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những cô con gái lớn lên với sự tham gia tích cực của cha có khả năng phá vỡ “trần kính” cao hơn đáng kể trong các lĩnh vực vốn do nam giới thống trị. Sự hiện diện của người bố giúp các em hình thành niềm tin vào năng lực bản thân, dám đặt mục tiêu cao và ít bị giới hạn bởi những khuôn mẫu giới truyền thống.
Điều này cho thấy vai trò của người bố tạo ra tác động sâu rộng, lâu dài đến sự nghiệp, vị thế xã hội và khả năng vươn lên của con cái khi trưởng thành.
Vậy tại sao người bố có tác động độc đáo đến con cái?
Các nhà thần kinh học chỉ ra rằng, sự khác biệt này bắt nguồn từ đặc điểm sinh học và vai trò tiến hóa của hai giới trong việc chăm sóc con cái.
Người mẹ thường đóng vai trò “bến đỗ an toàn”, giúp trẻ hình thành cảm giác được bảo vệ và gắn bó, trong khi người bố lại là “cánh cửa mở ra thế giới”, khuyến khích trẻ thử sức, mạo hiểm có kiểm soát và học cách đối mặt với thất bại. Hai phong cách tưởng như đối lập này thực chất bổ sung cho nhau, tạo nên một môi trường phát triển cân bằng cả về cảm xúc lẫn năng lực thích ứng.
Khi trẻ vừa có cảm giác an toàn để quay về, vừa có không gian để bước ra ngoài khám phá, não bộ sẽ được kích hoạt linh hoạt hơn, khả năng điều chỉnh cảm xúc, giải quyết vấn đề và xây dựng các mối quan hệ xã hội cũng trở nên vững vàng hơn.
Nghiên cứu còn cho thấy mức độ người bố tham gia vào việc nuôi dạy con có mối tương quan tích cực với chất lượng hôn nhân và các mối quan hệ thân mật của trẻ khi trưởng thành, phản ánh tác động lan tỏa của giáo dục gia đình đến toàn bộ đời sống sau này.
Dĩ nhiên, những phát hiện này không nhằm so sánh hay phủ nhận vai trò của người mẹ, mà nhấn mạnh giá trị của sự phối hợp giữa bố và mẹ trong hành trình nuôi dạy con. Khi cả hai cùng hiện diện, cùng chia sẻ trách nhiệm và phát huy thế mạnh riêng, trẻ sẽ học được cách cân bằng giữa cảm giác an toàn và tinh thần dám thử thách.
Vì vậy, nền giáo dục gia đình lý tưởng khi có bố mẹ đồng hành cùng nhau, tạo nên điểm tựa vững chắc để con tự tin bước ra thế giới và phát triển toàn diện.
