Từ thứ quả quê mọc nhiều ở vùng Bảy Núi, An Giang, thốt nốt nay đã trở thành đặc sản được ưa chuộng mỗi dịp Tết, mang lại nguồn thu nhập cho người dân địa phương.
Nhắc đến những đặc sản mang đậm hương vị miền Tây Nam Bộ, nhiều người sẽ nhớ ngay đến quả thốt nốt – thứ trái cây mộc mạc nhưng ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt vào dịp Tết. Gắn liền với vùng Bảy Núi thuộc An Giang, cây thốt nốt không chỉ góp phần tạo nên cảnh quan đặc trưng mà còn mang lại nguồn thu nhập cho người dân địa phương mỗi khi xuân về.
Thốt nốt là loại cây thân thẳng, thoạt nhìn khá giống cây dừa hay cây cọ, cao vút giữa nền trời xanh. Ở Việt Nam, cây được trồng phổ biến tại các tỉnh miền Nam như An Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh. Trong đó, An Giang được xem là “thủ phủ” của loài cây này. Dọc các triền núi và cánh đồng Bảy Núi, những hàng thốt nốt vươn cao, in bóng xuống ruộng lúa, tạo nên vẻ đẹp bình dị mà hiếm nơi nào có được.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, thốt nốt còn có rất nhiều công dụng. Lá cây được dùng để lợp nhà, đan rổ, đan nón hay làm giấy; thân cây có thể làm củi. Tuy nhiên, phần được sử dụng nhiều và mang lại giá trị kinh tế cao nhất vẫn là hoa và quả. Mỗi cây thốt nốt cái có thể cho từ 50–60 quả mỗi vụ, trong khi cây đực không cho trái. Trái mọc thành từng chùm, trông giống buồng dừa nhưng nhỏ hơn.
Quả thốt nốt có lớp vỏ cứng, muốn lấy phần múi bên trong phải dùng dao chặt mạnh. Bao quanh múi là lớp màng mỏng màu vàng, đòi hỏi sự khéo léo khi tách bỏ. Khi bổ ra, bên trong lộ ra những múi trắng phau, trong veo, chứa nhiều nước và nhựa, tỏa hương thơm dịu rất đặc trưng. Cảm giác cắn vào miếng thốt nốt tươi mát, giòn nhẹ, ngọt thanh khiến nhiều người “phải lòng” ngay từ lần đầu thưởng thức. Đây là món ăn chơi, giải khát được ưa thích trong những ngày nắng nóng miền Tây.
Nếu như trước đây trái thốt nốt chủ yếu được dùng trong phạm vi địa phương thì vài năm trở lại đây, loại quả dân dã này đã “lên đời” thành đặc sản được ưa chuộng rộng rãi. Thốt nốt ngon nhất khi được ướp lạnh. Tại các quán nước, người bán thường chuẩn bị sẵn thùng đá để bảo quản nước thốt nốt và múi thốt nốt đã sơ chế, giữ nguyên độ tươi giòn và hương vị tự nhiên.
Đặc biệt, vào những ngày cận Tết, không khí thu hoạch thốt nốt ở vùng Bảy Núi trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Bà con tất bật lấy mật hoa, chọn trái ngon để chế biến các sản phẩm phục vụ thị trường Tết – thời điểm sôi động nhất trong năm. Từ trái thốt nốt, người ta sáng tạo ra nhiều món hấp dẫn như mứt rim, mứt sấy dẻo, chè thốt nốt hay các loại bánh dân gian.
Trong đó, mứt thốt nốt và thốt nốt sấy dẻo là sản phẩm nổi bật dịp xuân. Để làm được 1kg mứt sấy dẻo cần khoảng 3kg trái tươi, trải qua nhiều công đoạn chế biến tỉ mỉ. Thành phẩm có màu vàng hổ phách đẹp mắt, vị ngọt thanh xen chút béo đặc trưng. Trên thị trường, mứt thốt nốt được bán với giá khoảng 150.000–200.000 đồng/kg.
Bên cạnh trái và mứt, đường thốt nốt cũng là “linh hồn” của cây thốt nốt. Nếu miền Bắc quen thuộc với đường mía thì miền Tây nổi tiếng với những viên đường thốt nốt vàng ươm, thơm dịu. Đường có vị ngọt thanh, thoảng chút béo, khi ăn dễ gây “nghiện”. Vào dịp Tết, đường thốt nốt không chỉ dùng để nấu chè, làm bánh mà còn trở thành món quà đặc sản đầy ý nghĩa dành tặng người thân, bạn bè.
