Có những câu nói khi thốt ra nghe lạnh lùng đến tàn nhẫn, nhưng phía sau đó lại là cả một biển thương yêu không ai nhìn thấy.
Tôi sinh ra ở một vùng quê nghèo miền Trung, nhà đông anh em, ruộng ít, bão lũ thì nhiều. Người đã thay bố mẹ tôi gánh vác phần lớn chi phí cho tôi ăn học không phải ai khác mà là bác ruột, tức anh trai của bố.
Năm tôi thi đại học, nhà túng đến mức không đủ tiền đóng học phí đợt đầu. Hôm ấy, tôi còn nhớ như in hình ảnh bác dắt con bò duy nhất trong chuồng đi bán. Con bò đó là tài sản lớn nhất của gia đình bác, là “cần câu cơm” của cả nhà.
Tôi khóc, còn bác chỉ nói một câu:
- Bò bán rồi nuôi lại được, chứ cái chữ mà mất thì cả đời không kiếm lại được đâu con.
Câu nói ấy theo tôi suốt những năm tháng sau này.
Tôi lên thành phố học, rồi ở lại làm việc. May mắn mỉm cười, tôi có công việc ổn định, thu nhập khá, khoảng 120 triệu/tháng. Mỗi tháng tôi đều gửi tiền về quê, phần cho bố mẹ, phần biếu bác. Tôi nghĩ đơn giản lắm, rằng mình có ngày hôm nay là nhờ bác thì phải báo đáp.
Nhưng cuộc đời không đơn giản như tôi tưởng.
May mắn mỉm cười, tôi có công việc ổn định, thu nhập khá, khoảng 120 triệu/tháng. (Ảnh minh họa)
Anh họ tôi, tức con trai bác, dính vào cờ bạc. Ban đầu là mấy ván bài nhỏ, sau thành cá độ bóng đá, rồi vay nặng lãi. Tiền tôi gửi về, phần lớn rơi vào tay anh ấy. Bác biết, nhưng không cản được. Làm bố mẹ, có mấy ai nỡ bỏ con? Cứ thế, tôi gửi bao nhiêu, cái hố nợ càng sâu bấy nhiêu.
Một ngày, bác lặn lội lên thành phố tìm tôi. Bác ngồi trước mặt tôi, đôi dép nhựa cũ sờn, áo sơ mi bạc màu. Tôi biết bác ngại lắm. Bác mở lời, giọng run run:
- Bác mượn con ít tiền, thằng Tuấn nó nói cần vốn làm ăn.
Tôi nhìn vào mắt bác, thấy rõ sự bất an.
Tôi đã biết sự thật từ trước. Tôi biết anh họ đang bị chủ nợ dí, biết họ sẵn sàng làm mọi thứ để moi tiền. Tôi cũng biết, nếu tôi tiếp tục đưa tiền, mọi chuyện sẽ chẳng bao giờ dừng lại.
Và tôi đã nói 8 từ mà đến giờ nhắc lại tim vẫn đau:
- Con không thể cho mượn thêm được nữa.
Căn phòng im lặng đến ngột ngạt. Bác cúi đầu. Tôi nghe rõ tiếng thở dài của bác. Người ngoài nhìn vào có thể nghĩ tôi vô ơn. Một đứa cháu thành đạt, mà từ chối bác ruột từng bán bò cho mình đi học, nhưng không ai biết tôi đã chuẩn bị cho quyết định ấy bao lâu.
Tối hôm đó, tôi âm thầm đến căn phòng trọ nhỏ mà bác đang ở tạm. Tôi phát hiện bác bị bệnh nặng tới hôn mê bất tỉnh, nhưng giấu tất cả. Bác không vay tiền để chữa bệnh, mà muốn trả nợ thay con trước khi quá muộn. Trong cuốn sổ nhỏ bác ghi chép, từng dòng tiền tôi gửi đều được bác cẩn thận viết lại. Tôi đọc mà cổ họng nghẹn lại.
Hóa ra, bác cũng biết đó là hố không đáy.
Hôm đấy bác đã đến tìm tôi hỏi vay tiền. (Ảnh minh họa)
Tôi vội đưa bác vào bệnh viện cấp cứu, phẫu thuật gấp rồi âm thầm thu thập bằng chứng, liên hệ luật sư, nhờ công an can thiệp khi mọi chuyện vượt quá tầm kiểm soát. Đến lúc anh họ và nhóm cho vay bị bắt, nhiều người trong họ hàng trách tôi tuyệt tình. Có người còn nói thẳng:
- Dù sao nó cũng là anh em máu mủ.
Tôi chỉ trả lời:
- Nếu không dừng lại, bác tôi sẽ mất mạng.
Sau ca phẫu thuật dài, bác tỉnh lại. Điều đầu tiên bác hỏi không phải sức khỏe mình, mà là con trai:
- Nó… nó có sao không con?
Tôi nghẹn lời, rồi nói thật rằng anh họ sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Bác im lặng rất lâu. Rồi bác nhìn tôi, nước mắt chảy xuống hai bên má nhăn nheo. Bác không trách, cũng không oán, chỉ khẽ nói:
- Con làm vậy… là để cứu bác, phải không?
Tôi gật đầu. Lần đầu tiên trong đời, tôi thấy bác khóc như một đứa trẻ.
Nửa năm sau, khi sức khỏe bác ổn định, tôi đón bác lên sống ở một căn nhà nhỏ ngoại ô. Không phải biệt thự sang trọng, chỉ là ngôi nhà có mảnh vườn, có khoảng sân trồng rau, nuôi gà, bởi tôi biết bác quen với mùi đất hơn mùi điều hòa.
Ngày đưa bác về, tôi dắt bác ra sau vườn. Ở đó có một con bê vàng buộc dưới gốc xoài. Tôi đã tìm mua đúng giống bò quê mình ngày trước, trên cổ nó treo chiếc chuông đồng cũ kỹ mà năm xưa tôi giữ lại.
Bác đứng lặng rất lâu, rồi đưa tay vuốt lưng con bê, mắt đỏ hoe nói:
- Tưởng đâu mất hết rồi, ai ngờ vẫn còn.
Tôi đáp khẽ:
- Còn bác là còn tất cả.
Bây giờ nghĩ lại, tôi hiểu rằng yêu thương không phải lúc nào cũng mềm mỏng, có những lúc phải cắt đi phần hoại tử thì cơ thể mới sống được. Nếu tôi cứ đưa tiền vì thương, có lẽ bác vẫn đang bị ràng buộc trong vòng xoáy nợ nần, còn anh họ thì càng lún sâu hơn.
Ở đời, có những lời từ chối không phải là quay lưng, có khi đó là cách duy nhất để giữ lại những gì quan trọng nhất.
Tôi chưa bao giờ quên con bò năm ấy. Nó không chỉ là tiền học, mà là niềm tin của một người nông dân dành cho đứa cháu. Và tôi tin, điều bác cần nhất không phải là 50 triệu hay 500 triệu, mà là một lối thoát. Nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ nói câu nói hôm ấy. Nhưng lần này, tôi sẽ nói thêm một câu nữa: “Con từ chối để bác được sống”.
