Từng là sản vật tiến vua, nay món bánh này trở thành thức quà đặc biệt trên mâm cỗ Tết của người làng Giang Xá.
Ẩm thực Việt Nam phong phú bởi mỗi vùng đất đều mang trong mình những món ăn riêng, phản ánh lịch sử và văn hóa địa phương. Nhắc đến Hà Nội, người ta dễ dàng kể ra hàng loạt cái tên quen thuộc như phở, bún chả, bánh cuốn, chả rươi, bánh cốm hay ô mai. Những món ấy đã trở thành biểu tượng, góp phần tạo nên danh tiếng cho đất kinh kỳ.
Thế nhưng bên cạnh những cái tên nổi tiếng ấy, Hà Nội vẫn còn những đặc sản ít người biết đến, dù từng vang danh một thời. Có một món bánh nghe tên lạ tai, từng được dùng để tiến vua, nhưng ngày nay lại hiện diện giản dị trong mâm cỗ Tết của người dân làng Giang Xá. Đó chính là bánh bác - thức quà truyền thống mang trong mình cả hương vị lẫn câu chuyện văn hóa lâu đời.
Bánh bác là đặc sản làng Giang Xá, Hà Nội. Từng tiến vua, bánh làm từ nếp, gấc, đậu xanh, chế biến bằng cách "bác" trong mỡ.
Bánh bác là món bánh truyền thống của người dân làng Giang Xá, Hà Nội. Vào mỗi dịp Tết Nguyên đán hay những ngày lễ trọng đại trong năm, người dân nơi đây lại tất bật chuẩn bị nguyên liệu để làm bánh. Không chỉ đơn thuần là món ăn, bánh bác còn là niềm tự hào, là nét riêng trong văn hóa ẩm thực của làng.
Theo truyền thống, cùng với những sản vật nổi tiếng như gà Đông Tảo, bánh phu thê hay cá anh vũ, bánh bác từng được lựa chọn để tiến vua. Điều đó đủ cho thấy vị thế đặc biệt của món bánh này trong lịch sử. Trải qua thời gian, dù không còn là món dâng tiến cung đình, bánh bác vẫn được người dân Giang Xá gìn giữ như một phần ký ức và bản sắc quê hương.
Cái tên bánh bác nghe qua khiến nhiều người tò mò. Thực chất, bác là cách gọi xưa, đồng nghĩa với rán hay chiên. Chính phương pháp chế biến đặc trưng này đã tạo nên tên gọi độc đáo cho món bánh.
Nguyên liệu làm bánh bác khá cầu kỳ nhưng đều là những sản vật quen thuộc của đồng quê Bắc Bộ. Thành phần chính gồm gạo nếp cái hoa vàng, gấc, đỗ xanh, đường nâu, mỡ thăn lợn và vừng. Ngoài ra, lá chuối và lạt dùng để buộc bánh cũng góp phần tạo nên hương thơm tự nhiên.
Gạo nếp được ngâm kỹ rồi xay nhuyễn, nén thật mịn. Sau đó, một nửa phần bột trộn với gấc để tạo màu đỏ tươi, nửa còn lại giữ nguyên màu trắng. Hai phần bột này được đưa lên chảo để "bác" cùng mỡ lợn. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo và canh lửa chuẩn xác. Người làm phải lật bánh đúng thời điểm để bánh chín đều, đạt độ dẻo thơm mà không bị cháy hay sống.
Trong khi đó, đậu xanh được nấu chín, trộn với đường kính hoa mai rồi cán thành hình trụ dài làm nhân. Khi bột đã đạt độ dẻo mong muốn, người ta dùng phần bột đỏ và trắng bọc quanh nhân đậu xanh, tạo thành hình trụ dài gọi là "tày bánh". Bên ngoài, bánh được lăn thêm lớp vừng thơm bùi.
Bánh bác dẻo thơm mùi nếp, gấc đỏ quyện đậu xanh bùi ngọt. Lớp vừng bên ngoài tăng vị béo, tạo cảm giác tròn vị.
"Tày bánh" sau đó được ủ trong lá chuối vài tiếng để giữ độ ẩm và hương thơm tự nhiên. Khi đủ độ, bánh được cắt thành từng miếng nhỏ gọi là "khẩu". Mỗi khẩu bánh lại được tạo hình và bọc trong lớp nilon trong suốt, làm nổi bật sắc đỏ - trắng - vàng vô cùng bắt mắt.
Nhìn tổng thể, mỗi chiếc bánh bác giống như một bông hoa đang nở, với nhị vàng đậu xanh ở giữa, xen kẽ những cánh đỏ gấc và cánh trắng nếp. Chính sự hài hòa màu sắc ấy khiến bánh bác đặc biệt nổi bật khi được bày trên mâm cỗ ngày Tết.
Không chỉ đẹp mắt, bánh bác còn có hương vị riêng khó nhầm lẫn. Khi cắn vào, lớp vỏ nếp dẻo mềm quyện cùng vị béo nhẹ của mỡ lợn và mùi thơm của gấc. Phần nhân đậu xanh bùi ngọt, không gắt, tạo cảm giác tròn vị. Tất cả hòa quyện tạo nên một thức quà vừa dẻo, vừa thơm, vừa đậm chất truyền thống.
Trong những ngày đầu xuân, bánh bác thường được đặt trang trọng bên cạnh bánh chưng, giò lụa và các món cổ truyền khác. Màu đỏ của gấc tượng trưng cho may mắn, màu trắng của nếp gợi sự tinh khiết, còn sắc vàng của đậu xanh mang ý nghĩa sung túc. Có lẽ chính sự hòa hợp ấy đã giúp bánh bác giữ được vị trí riêng trong mâm cỗ Tết của người dân Giang Xá.
Giữa nhiều món nổi tiếng Hà Nội, bánh bác vẫn giữ nét riêng truyền thống, góp phần lưu giữ ký ức ẩm thực làng quê.
Từ món bánh tiến vua năm nào đến thức quà thân thuộc trên mâm cỗ Tết, bánh bác đã trải qua hành trình dài cùng người dân Giang Xá. Và chính hương vị dẻo thơm, màu sắc rực rỡ cùng câu chuyện lịch sử phía sau đã khiến món bánh có cái tên lạ ấy trở nên đáng nhớ hơn bao giờ hết.
