Mâm cỗ cúng Tất niên không chỉ là một bữa ăn sum họp mà nó còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc của người Việt.
Mâm cỗ cúng Tất niên từ lâu đã trở thành một nghi thức quan trọng trong đời sống văn hóa Tết của người Việt, đánh dấu thời khắc khép lại năm cũ và chuẩn bị bước sang năm mới. Không chỉ đơn thuần là bữa cơm sum họp, mâm cỗ cúng Tất niên còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn tổ tiên và mong ước một năm mới bình an, đủ đầy.
Thông thường, mâm cỗ cúng Tất niên được chuẩn bị vào những ngày cuối tháng Chạp, phổ biến nhất là chiều 30 Tết. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng ôn lại chặng đường đã qua và chia sẻ niềm vui trước thềm năm mới. Không khí ấm cúng, trang nghiêm bên mâm cỗ cúng Tất niên giúp gắn kết tình thân và tạo nên dấu ấn thiêng liêng của ngày cuối năm.
Không khí ấm cúng, trang nghiêm bên mâm cỗ cúng Tất niên giúp gắn kết tình thân và tạo nên dấu ấn thiêng liêng của ngày cuối năm (Ảnh Vũ Thu Hương)
Thời gian làm lễ cúng Tất niên có thể linh hoạt tùy phong tục từng vùng miền. Dù tổ chức vào ngày nào, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và chu đáo trong việc chuẩn bị mâm cỗ cúng Tất niên.
Theo chuyên gia phong thủy Nguyễn Song Hà, mâm cỗ cúng Tất niên có thể là cỗ chay hoặc cỗ mặn, miễn được chuẩn bị tinh tươm, thanh khiết và bày biện trang nghiêm. Các món ăn cần đảm bảo sự đầy đủ, hài hòa, tượng trưng cho ước mong đủ đầy trong năm mới.
Lễ vật trong mâm cỗ cúng Tất niên
Mâm lễ thường gồm:
- Trái cây tươi, hoa, nhang, đèn cầy, bình hoa, lư hương.
- Gạo, muối, trà, rượu, nước lọc, giấy tiền vàng mã.
- Bánh kẹo, trầu cau, chè, xôi, cháo trắng, chả lụa.
- Món ăn thường có trong mâm cỗ cúng Tất niên
Các món phổ biến gồm:
- Tam sên.
- Gà ta luộc.
- Heo sữa quay.
- Bánh chưng hoặc bánh tét.
- Bánh bao và các món ăn truyền thống ngày Tết.
Tùy điều kiện gia đình, vùng miền và khẩu vị, mâm cỗ cúng Tất niên có thể gia giảm linh hoạt, miễn vẫn giữ được sự trang trọng và ý nghĩa dâng cúng tổ tiên.
Mâm cỗ cúng Tất niên miền Bắc
Người miền Bắc coi trọng lễ nghi nên mâm cỗ cúng Tất niên thường được chuẩn bị công phu. Trước đây hay theo quy tắc 4 bát 4 đĩa, 6 bát 6 đĩa hoặc 8 bát 8 đĩa, còn ngày nay đã linh hoạt hơn.
Các món tiêu biểu gồm: bánh chưng, hành muối, nem rán, canh măng ninh xương, cơm trắng, rau xào hoặc luộc, miến, giò lụa hoặc giò thủ và gà luộc.
Mâm cỗ cúng Tất niên miền Trung
Mâm cỗ cúng Tất niên miền Trung không quá cầu kỳ về số lượng nhưng luôn đầy đủ và chỉn chu. Những món ăn quen thuộc được nấu nướng cẩn thận để dâng lên bàn thờ tổ tiên.
Mâm cỗ cúng Tất Niên miền Nam thường có gà luộc, bánh chưng hoặc bánh tét, củ kiệu muối, giò lụa, gỏi gà, nem rán (ram), canh măng ninh xương và cơm trắng, bò kho mật mía...
Mâm cỗ cúng Tất niên miền Nam
Do đặc trưng khí hậu, mâm cỗ cúng Tất niên miền Nam ưu tiên các món nguội, dễ bảo quản và đậm đà hương vị.
Những món phổ biến trong mâm cỗ cúng Tất Niên miền Nam phổ biến gồm bánh tét, dưa món hoặc củ cải ngâm chua, canh măng tươi, khổ qua nhồi thịt, thịt kho tàu, thịt luộc, gỏi tôm thịt, chả giò và củ kiệu muối.
Dù ở Bắc, Trung hay Nam, mâm cỗ cúng Tất niên đều không thể thiếu mâm ngũ quả và hoa tươi như cúc, ly hoặc thược dược. Mâm ngũ quả được đặt trang trọng trên bàn thờ, còn mâm cỗ mặn hoặc chay bày ở bàn phía dưới, thể hiện sự thành kính đối với tổ tiên.
Mâm cỗ cúng Tất niên không chỉ là bữa ăn cuối năm mà còn là biểu tượng của sự đoàn viên và lòng hiếu kính. Qua từng món ăn, mỗi gia đình gửi gắm ước vọng đủ đầy, sum vầy và gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong dịp Tết cổ truyền.
Mặc dù vậy, trong nhịp sống hiện đại, khi ẩm thực ngày càng phong phú và xuất hiện nhiều món ăn mới mẻ, mâm cỗ cúng Tất niên cũng không còn quá ràng buộc bởi khuôn mẫu truyền thống. Gia chủ hoàn toàn có thể linh hoạt lựa chọn món ăn phù hợp với điều kiện, khẩu vị và nếp sinh hoạt của gia đình, miễn vẫn giữ được sự trang nghiêm và lòng thành kính. Điều quan trọng nhất không nằm ở số lượng hay sự cầu kỳ của món ăn, mà ở ý nghĩa sum vầy, gắn kết các thành viên và sự trân trọng đối với giá trị gia đình trong khoảnh khắc khép lại năm cũ, chào đón năm mới.
Bài văn khấn tất niên cuối năm đầy đủ nhất
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con kính lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái Tuế chí đức tôn thần.
Con kính lạy các ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại vương.
Con kính lạy ngài bản xứ Thần linh Thổ địa tôn thần.
Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ Thổ, Long mạch, Tài thần, Bản gia Táo quân, cùng tất cả các vị thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy chư gia Cao tằng Tổ khảo, Cao tằng Tổ tỷ, Tiên linh nội ngoại họ .................
Hôm nay là ngày 30 tháng Chạp năm Quý Mão
Tín chủ (chúng) con là: .................
Ngụ tại: .................
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, năm kiệt tháng cùng, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới.
Chúng con cùng toàn thể gia quyến sắm sanh phẩm vật hương hoa, cơm canh thịnh soạn, sửa lễ tất niên, dâng cúng Thiên địa Tôn thần, phụng hiến tổ tiên, truy niệm chư linh.
Theo như thường lệ tuế trừ cáo tế cúi xin chư vị tôn thần, liệt vị gia tiên, bản xứ tiền hậu chư vị hương linh giáng lâm án tọa, phủ thùy chứng giám, thụ hưởng lễ vật phù hộ cho toàn gia lớn bé, trẻ già bình an thịnh vượng luôn luôn mạnh khoẻ, mọi sự bình an, vạn sự tốt lành, gia đình hòa thuận.
Thành tâm bái thỉnh, cúi xin chư vị tôn thần và gia tiên nội ngoại chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
